Ile snu potrzebuje dziecko w wieku szkolnym?
Od zmiany czasu Mila rano nie może się dobudzić, a Kacper wieczorem nie może zasnąć. W klasie widzę to samo: listopadowe ziewanie na pierwszej lekcji. Ile snu potrzebuje dziecko między szóstym a dwunastym rokiem życia, jak ustawiamy wieczór w domu i po czym poznaję w ławce, że dziecko się nie wysypia.
Pisze Ewa, nauczycielka wczesnoszkolna, mama trójki dzieci 4 min czytania

W poniedziałek na pierwszej lekcji jeden chłopiec z mojej 1a położył głowę na ławce i zasnął, zanim skończyłam sprawdzać obecność. Nie budziłam go od razu. Dałam mu pięć minut, potem dotknęłam ramienia i zapytałam, o której wczoraj poszedł spać. Nie wiedział. Wiedział za to, jaki film oglądał z bratem.
Od zmiany czasu pod koniec października u nas w domu też się rozjechało. Mila rano nie może się dobudzić, bo za oknem jest ciemno jak w nocy. Kacper wieczorem leży i nie śpi, bo w głowie ma jeszcze mecz Piasta i statystyki strzelców. Agata, która ma szesnaście lat, śpi tyle, ile jej każą lekcje i telefon, a ja przestałam z nią o tym dyskutować przy kolacji.
Ile to jest „wystarczająco”
Pediatrzy podają zwykle, że dziecko w wieku od sześciu do dwunastu lat potrzebuje od dziewięciu do dwunastu godzin snu na dobę. Widełki są szerokie, bo dzieci są różne. Mila w zerówce potrzebowała jedenastu godzin i bez nich płakała o wszystko. Kacper w jej wieku spał dziesięć i był w pełni sił.
Najprościej policzyć od tyłu. Jeśli dziecko wstaje o szóstej czterdzieści, żeby zjeść śniadanie i zdążyć do szkoły na ósmą, to dziesięć godzin snu oznacza zaśnięcie o ósmej czterdzieści wieczorem. Nie położenie się do łóżka, tylko zaśnięcie. Dla większości rodzin, z którymi rozmawiam, to brzmi jak żart. Tymczasem przy dwudziestej drugiej dziecko śpi niecałe dziewięć godzin, czyli na samym dole widełek albo pod nimi.
U nas Mila zasypia około wpół do dziewiątej, Kacper około dziewiątej trzydzieści. Kacper ma jedenaście lat i od września piątą klasę. Wstaje dziesięć minut później niż Mila, bo nie musi rano zaplatać warkocza.
Po czym poznaję niewyspanie w ławce
Rodzic widzi dziecko rano i wieczorem. Ja widzę je w środku dnia i wiem, że niewyspanie rzadko wygląda jak senność. U dzieci w młodszych klasach częściej wygląda tak:
- Rozdrażnienie o drobiazgi. Złamana kredka, zajęte miejsce w szatni, zła kolejność w szeregu. Łzy, których dziecko samo nie umie wytłumaczyć.
- Kręcenie się zamiast skupienia. Wbrew pozorom zmęczone dziecko często jest ruchliwe, nie ospałe. Wierci się, wstaje, szturcha sąsiada.
- Spadek formy po dziesiątej. Pierwsza lekcja jeszcze idzie, na trzeciej dziecko gubi wątek i pyta o rzeczy, które były przed chwilą.
- Ziewanie na zajęciach ruchowych. Na wuefie dzieci zwykle ożywają. Jeśli ktoś ziewa także tam, to znak, że coś jest nie tak.
Kiedy widzę te sygnały kilka dni z rzędu, piszę do rodziców. Krótko, bez oceniania: że dziecko wydaje się zmęczone i czy w domu coś się zmieniło. Często się zmieniło. Nowy brat albo siostra, przeprowadzka, starsze rodzeństwo z telefonem w tym samym pokoju.
Wieczór, który pomaga zasnąć
Nie mamy w domu wymyślnych rytuałów. Mamy kilka rzeczy, które powtarzamy codziennie, bo przewidywalność usypia lepiej niż cokolwiek innego.
Kolacja nie później niż dwie godziny przed snem. Pełny brzuch przeszkadza w zasypianiu, pusty też. U nas kolacja jest o osiemnastej trzydzieści, a potem już tylko woda.
Ekrany gasną godzinę przed łóżkiem. To zasada, którą najtrudniej utrzymać, i u nas też bywa łamana. Ale różnicę widać od razu. Kacper po meczu w telewizji zasypia godzinę później niż po wieczorze z książką o piłkarzach. Od tego roku telefony są wyłączone w szkole, więc dzieci rzucają się na ekran po powrocie. Wieczorem wolę go już nie dawać.
Ciepła kąpiel albo prysznic, potem piżama. Kolejność się nie zmienia.
Czytanie przy jednej lampce. Dziesięć, piętnaście minut. Mila czyta mi teraz sama, sylabami, po dwie strony. O tym, jak zaczynałyśmy, pisałam przy dziesięciu minutach czytania dziennie.
W sypialni chłodno i ciemno. Kaloryfer przykręcony, zasłony zasunięte. Jeśli dziecko boi się ciemności, mała lampka w kontakcie, nie górne światło i nie ekran.

Weekend nie nadrabia tygodnia
Kusi, żeby w sobotę pozwolić dziecku spać do dziesiątej, skoro przez tydzień wstawało w ciemnościach. Kilka razy tak zrobiliśmy. W niedzielę wieczorem Kacper nie mógł zasnąć do jedenastej, a w poniedziałek rano był bardziej zmęczony niż w piątek.
Teraz w weekend dzieci mogą spać dłużej, ale najwyżej godzinę ponad zwykłą porę. Mila i tak budzi się o siódmej, bo w sobotę robi z tatą naleśniki i nie chce tego przegapić.
Zmiana czasu i ciemne poranki
Po przestawieniu zegarków dzieci potrzebują kilku dni, żeby się dostosować. Niektóre tydzień, niektóre dwa. W ciemne listopadowe poranki pomaga nam jedno: od razu po pobudce zapalam w kuchni wszystkie światła, a nie jedną lampkę nad zlewem. Jasne światło rano budzi lepiej niż trzecie wołanie z przedpokoju.
Jeśli mimo dobrych wieczorów dziecko długo nie może zasnąć, budzi się w nocy, chrapie albo w dzień jest tak zmęczone, że zasypia na lekcjach, idziemy z tym do pediatry. Chrapanie u dziecka to nie jest temat na dyskusję w szatni, tylko na wizytę. Tak samo częste przebudzenia z płaczem. Przy okazji listopadowych katarów, o których pisałam przy pierwszych jesiennych infekcjach, sen też się rozjeżdża, i to normalne. Gorzej, jeśli rozjeżdża się na stałe.
Chłopiec z pierwszej ławki
Po rozmowie z mamą tamtego chłopca okazało się, że śpi w jednym pokoju ze starszym bratem, który ogląda filmy do późna. Mama przestawiła łóżko pod drugą ścianę i kupiła bratu słuchawki. Po tygodniu chłopiec przyszedł do szkoły i na pierwszej lekcji zgłosił się do tablicy.


